Khi gặp bao nhiêu người trong cuộc sống, ta không biết người này gian, người kia tham, người nọ tốt, người nọ xấu, nên ta giao du tầm bậy, thế nào ta cũng bị người xấu hại, còn ta bỏ mất người tốt đáng lẽ ta phải kết thân, bởi ta nhìn không ra được vấn đề. Cái nhìn không thấy được vấn đề đó, sẽ khiến ta gây thêm cho ta sự khốn đốn, vì ta nhìn không biết ai là ai hết.

Nhưng làm sao để nhìn người nào biết rõ người đó? Một thiền sư có nói: "Như tấm gương trong, Hồ đến hiện Hồ, Hán đến hiện Hán", tức là cái tâm của thiền sư như tấm gương trong vắt, nếu người Ấn Độ tới, hiện ra người này là người Ấn Độ; người Tàu tới hiện ra người này là người Tàu.

Cũng vậy, khi tâm ta trong lặng, thanh tịnh, người tốt tới rõ ra người tốt, người xấu tới rõ ra người xấu, người tham tới rõ ra người tham, người gian tới rõ ra người gian, là nhờ cái sáng của tâm mình. Nhờ biết rõ như vậy, ta giao du hoặc là ta giáo hóa được chính xác hơn, ta sắp xếp, tổ chức hợp lý hơn.

Bây giờ tâm mình chưa thanh tịnh, chưa giống như gương sáng, chưa thấy rõ Hồ đến hiện Hồ, Hán đến hiện Hán, thì ta phải luôn luôn dè dặt, dè dặt vì biết rằng mình chưa biết. Biết mình chưa biết là khởi đầu của trí tuệ và đạo đức, và ta cố gắng tu tập, để một ngày nào đó, đối với người nào ta xử lý đúng với người đó, thì mọi việc sẽ hợp lý hơn.

ST