Ai cũng sợ mỡ máu cao, ai cũng lo cholesterol tăng — nhưng lại rất ít người để ý: cơ thể xử lý chất béo bằng cách nào, và cơ quan nào đang thật sự “gánh việc” đó mỗi ngày. Trong cả Tây y lẫn Đông y, câu trả lời đều dẫn về một nơi: Gan - hay trong Đông y gọi là Can.

Nhiều người khi thấy mỡ máu cao liền bắt đầu kiêng dầu, kiêng mỡ, bỏ trứng, bỏ thịt đỏ. Nhưng vài tháng sau xét nghiệm lại, chỉ số vẫn không cải thiện nhiều. Vì vấn đề không chỉ nằm ở việc “ăn bao nhiêu chất béo”, mà nằm ở chỗ cơ thể có chuyển hóa và vận hành được phần đó hay không.

Trong y học cổ truyền không có khái niệm cholesterol như hiện đại, nhưng người xưa có khái niệm “đàm thấp”. Đàm không chỉ là đờm trong cổ họng, mà là tất cả phần chất trọc, chất dư thừa cơ thể không chuyển hóa hết rồi tích tụ lại theo thời gian. Khi đàm thấp đi vào huyết mạch lâu ngày, người sẽ nặng nề, mệt, bụng to dần, đầu óc thiếu tỉnh táo và dễ sinh các bệnh tim mạch chuyển hóa.

Cơ chế này liên quan chặt đến ba tạng: Tỳ — Can — Thận.

Tỳ Vị là nơi chuyển hóa thức ăn thành khí huyết. Khi ăn quá nhiều đồ ngọt, đồ béo, ăn khuya, uống bia rượu hoặc ngồi nhiều ít vận động, Tỳ vận hóa kém đi. Thức ăn không chuyển hết thành năng lượng hữu ích mà sinh ra “thấp” — giống như nhà bếp nấu không kịp, đồ ăn dư bắt đầu tích lại và ôi đi.

Can lại là tạng giữ vai trò điều tiết sự lưu thông của khí huyết toàn thân. Đông y gọi là “Can chủ sơ tiết”. Khi Can khí điều hòa, khí huyết lưu thông tốt thì đàm thấp khó tích tụ. Nhưng khi căng thẳng kéo dài, thức khuya nhiều năm, cảm xúc bị dồn nén hoặc suy nghĩ liên tục không nghỉ — Can khí bắt đầu uất lại. Khí đã không thông thì huyết cũng chậm, mà huyết chậm thì đàm thấp càng dễ bám trong mạch máu.

Đây là lý do có những người ăn uống khá lành mạnh nhưng mỡ máu vẫn cao. Em gặp rất nhiều anh chị làm văn phòng, ăn không quá nhiều dầu mỡ nhưng ngủ sau 12 giờ đêm liên tục, áp lực công việc cao, đầu óc lúc nào cũng căng. Đi xét nghiệm thì men gan, mỡ máu đều tăng. Ngược lại, có những người ăn uống không quá kiêng khem nhưng ngủ đúng giờ, vận động đều, tinh thần ổn định thì chỉ số lại khá hơn nhiều.

Thận là phần gốc giúp khí hóa thủy dịch. Khi Thận dương suy, chuyển hóa chậm lại, thấp trọc càng dễ tích tụ trong cơ thể. Nên người mỡ máu cao lâu năm thường không chỉ có vấn đề ở Gan, mà sâu hơn là cả hệ vận hóa của Tỳ và Thận đều đang yếu dần đi.

Cho nên dưỡng Gan và giảm đàm thấp không bắt đầu từ việc kiêng cực đoan, mà bắt đầu từ việc giúp cơ thể vận hành lại đúng nhịp:

ngủ trước 23 giờ để Can được tàng huyết,

ăn thanh đạm hơn để Tỳ bớt quá tải,

bớt rượu bia và đồ chiên rán vì đây là nhóm rất dễ sinh thấp nhiệt,

vận động nhẹ đều đặn để khí huyết lưu thông,

và quan trọng nhất là để cảm xúc có đường thoát thay vì giữ căng trong người quá lâu.

Một buổi đi bộ nhẹ sau ăn,

một giấc ngủ đúng giờ,

một bữa cơm đơn giản ít tích trệ,

hay vài phút thở sâu mỗi tối…

nhiều khi lại giúp Can khí thông hơn rất nhiều loại “thuốc mát gan” uống vội.

Mỡ máu cao nhiều khi không chỉ là chuyện ăn nhiều chất béo.

Mà là cơ thể đã bắt đầu “ứ” quá lâu rồi cô bác anh chị ạ.

Thu Phong